Ekwiwalent jest świadczeniem o charakterze pieniężnym. Oznacza to, że nie może on być wypłacany w naturze, np. w formie jakichś bonów itd. Charakter pieniężny wynika z samej ustawy, która ustala, że jest to ekwiwalent pieniężny. Wykładnia językowa słowa „pieniężny” wskazuje, że chodzi tutaj o świadczenie w pieniądzu. Poza tym miernikiem wysokości ekwiwalentu jest przeciętne wynagrodzenie, które również stanowi kwotę pieniężną.
Ekwiwalent jest świadczeniem o charakterze osobistym, tzn. przysługuje członkom OSP, a nie OSP jako stowarzyszeniu. Poza OSP członek OSP ma status osoby fizycznej. Ekwiwalent pieniężny stanowi przychód. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych[3] osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy). Z przepisu tego wynikałby więc obowiązek zapłacenia podatku od ekwiwalentu pieniężnego za udział w działaniach ratowniczych i szkoleniach pożarniczych. Jednak w świetle art. 21 ust. 1 pkt 44 powyższej ustawy przychody członków Ochotniczych Straży Pożarnych, uzyskane z tytułu uczestnictwa w szkoleniach, akcjach ratowniczych i akcjach związanych z likwidowaniem klęsk żywiołowych są wolne od podatku dochodowego[4]. W pojęciu szkolenia z art. 21 ust. 1 pkt 44 mieści się pojęcie szkolenia pożarniczego z art. 28 u.ppoż. Ponieważ ustawa podatkowa używa pojęcia szkolenia, więc uznać należy, że chodzi o wszystkie rodzaje szkoleń. Definicja legalna akcji ratowniczej, do której należy się odwołać, została umieszczona w art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej[5]. W świetle tego artykułu przez akcje ratownicze rozumie się działania ratownicze organizowane i kierowane przez Państwową Straż Pożarną. Ochotnicze Straże Pożarne niewątpliwie uczestniczą w takich akacjach. Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.ppoż. Ochotnicze Straże Pożarne mają obowiązek uczestniczyć, na wezwanie Państwowej Straży Pożarnej, w działaniach ratowniczych poza terenem własnego działania. Ochotnicze Straże Pożarne uczestniczą także w akcjach związanych z likwidowaniem klęsk żywiołowych. Zgodnie z art. 19 ust. 1a u.ppoż. Ochotnicza Straż Pożarna jest jednostką umundurowaną, wyposażoną w specjalistyczny sprzęt, przeznaczoną w szczególności do walki z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej[6], klęska żywiołowa to katastrofa naturalna lub awaria techniczna, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem. Katastrofa naturalna to zdarzenie związane z działaniem sił natury, w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu (art. 3 ust. 1 pkt 2). Awaria techniczna to gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości (art. 3 ust. 1 pkt 3).
[1] Tekst jednolity – Dz. U. z 2013 r., poz. 1440.
[2] Szerzej zob. D.P. Kała, Ekwiwalent pieniężny dla członków Ochotniczych Straży Pożarnych. Orzecznictwo, wzory pism, tablice, Zielonka 2013.
[3] Tekst jednolity – Dz. U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.
[4] Tak też rozstrzygają Dyrektorzy Izb Skarbowych: zob. np.: http://interpretacja-podatkowa.pl/interpretacja/pokaz/1-_podatek-od-towarow-i-uslug-oraz-podatek-akcyzowy_/16-przepisy-ogolne/17-zwolnienia-przedmiotowe/145446-ekwiwalent-pieniezny-ochotnicza-straz-pozarna-zwolnienia-przedmiotowe.html; http://interpretacja-podatkowa.pl/interpretacja/pokaz/1-_podatek-od-towarow-i-uslug-oraz-podatek-akcyzowy_/16-przepisy-ogolne/17-zwolnienia-przedmiotowe/19526-ekwiwalent-pieniezny-szkolenie-zwolnienia-przedmiotowe.html; http://interpretacja-podatkowa.pl/interpretacja/pokaz/1-_podatek-od-towarow-i-uslug-oraz-podatek-akcyzowy_/16-przepisy-ogolne/17-zwolnienia-przedmiotowe/149347-ekwiwalent-stosunek-pracy-straz-pozarna-wynagrodzenia.html
[5] Tekst jednolity – Dz. U. z 2013 r., poz. 1340 z późn. zm.
[6] Tekst jednolity – Dz. U. z 2014 r., poz. 333.
