„Rzeczami oznaczonymi co do gatunku (in genere) są rzeczy określone tylko według cech gatunkowych (rodzajowych), np. gruszki klapsy. Rzeczami oznaczonymi co do tożsamości (in specie) są rzeczy, które wykazują cechy indywidualne, wyłącznie im właściwe, np. artystyczny stół wykonany na zamówienie”[4]. Rzeczą oznaczoną co do gatunku będzie pierwsza lepsza gaśnica. Wykonany na zamówieni hełm paradny będzie rzeczą oznaczoną co do tożsamości. W związku z tym, jeżeli Ochotnicza Straż Pożarna będzie stroną umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku może być płatnikiem podatku od czynności cywilnoprawnych.
Umowa pożyczki podlega podatkowi, jeżeli jej przedmiotem są:
1) rzeczy znajdujące się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub prawa majątkowe wykonywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
2) rzeczy znajdujące się za granicą lub prawa majątkowe wykonywane za granicą w przypadku, gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Nie podlegają podatkowi umowy pożyczki, jeżeli m.in. przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej czynności jest:
a) opodatkowana podatkiem od towarów i usług,
b) zwolniona z podatku od towarów i usług, z wyjątkiem:
– umów sprzedaży i zamiany, których przedmiotem jest nieruchomość lub jej część, albo prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub prawo do miejsca postojowego w garażu wielostanowiskowym lub udział w tych prawach,
– umowy sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych.
Obowiązek podatkowy powstaje:
1) z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli zawarcia umowy pożyczki,
2) z chwilą powołania się przez podatnika na fakt dokonania czynności cywilnoprawnej – jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w terminie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku, a następnie powołuje się przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej na fakt jej dokonania.
Jeżeli zawarcie umowy przenoszącej własność następuje w wykonaniu zobowiązania wynikającego z uprzednio zawartej umowy zobowiązującej do przeniesienia własności, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia umowy przenoszącej własność.
Obowiązek podatkowy ciąży przy umowie pożyczki na biorącym pożyczkę. W związku z tym, jeśli OSP będzie pożyczkobiorcą, to OSP będzie zobowiązana do zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych, czyli umowy pożyczki. Podstawę opodatkowania stanowi przy umowie pożyczki kwota lub wartość pożyczki.
Wartość rynkową przedmiotu czynności cywilnoprawnych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju z dnia dokonania tej czynności, bez odliczania długów i ciężarów.
Jeżeli podatnik nie określił wartości przedmiotu czynności cywilnoprawnej lub wartość określona przez niego nie odpowiada, według oceny organu podatkowego, wartości rynkowej, organ ten wezwie podatnika do jej określenia – podwyższenia lub obniżenia – w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania, podając jednocześnie wartość według własnej, wstępnej oceny.
Jeżeli podatnik, pomimo wezwania, nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, organ podatkowy dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez podatnika wyceny rzeczoznawcy. Jeżeli organ podatkowy powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33% od wartości podanej przez podatnika, koszty opinii ponosi podatnik.
Stawka podatku wynosi od umowy pożyczki 2%. Stawka podatku wynosi 20%, jeżeli przed organem podatkowym lub organem kontroli skarbowej w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub postępowania kontrolnego podatnik powołuje się na fakt zawarcia umowy pożyczki, a należny podatek od tych czynności nie został zapłacony.
Zwalnia się od podatku ochotnicze straże pożarne, które mają status organizacji pożytku publicznego, jeżeli dokonają czynności cywilnoprawnych (umowy pożyczki) wyłącznie w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.
Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[5], działalnością nieodpłatną pożytku publicznego jest działalność prowadzona przez organizacje pozarządowe w sferze zadań publicznych, za które nie pobierają one wynagrodzenia.
Jeżeli OSP jest pożyczkobiorcą, jest obowiązana, bez wezwania organu podatkowego, złożyć deklarację w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych według ustalonego wzoru oraz obliczyć i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego z wyłączeniem przypadków, gdy podatek jest pobierany przez płatnika. Wzór deklaracji został określony w rozporządzeniu ministra finansów[6]. Jest to deklaracja PCC-3, która zawsze jest dostępna w urzędach skarbowych, gdzie można ją wypełnić bezpośrednio przed złożeniem właściwemu urzędnikowi.
Notariusze są płatnikami podatku od czynności cywilnoprawnych dokonywanych w formie aktu notarialnego. Płatnicy obowiązani są uzależnić dokonanie czynności cywilnoprawnej od uprzedniego zapłacenia podatku.
[1] Tekst jednolity – Dz. U. z 2010 r., Nr 101, poz. 649 z późn. zm.
[2] Tekst jednolity – Dz. U. z 2013 r., poz. 908 z późn. zm.
[3] Por. Z. Gawlik, Komentarz do art.720 Kodeksu cywilnego, w: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część szczególna, red. A. Kidyba, Lex 2010.
[4] H. Witczak, A. Kawałko, Prawo rzeczowe, Warszawa 2006, s. 7.
[5] Tekst jednolity – Dz. U. z 2010 r., Nr 234, poz. 1536 z późn. zm.
[6] Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 179 z późn. zm.).
